محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

229

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

اول « 21 » امير خسرو گويد : بيت شمع گردون چيست با راى تو دود مشعله * ربع مسكون چيست در پاى تو گرد پافزار و نزارى قهستانى نيز گويد : بيت بنده بىترتيب و « 1 » بىبرگ و نوا * نوكران بىجامه و بىپافزار پيشكار « 2 » - يعنى مزدور و خادم و شاگرد . مثالش رودكى گويد : بيت نه ماه سيامى نه ماه فلك * كه اينت غلامست و آن پيشكار « 2 » و بمعنى معاون و ممد نيز آمده . حكيم انورى فرمايد مؤيد اين معنى : بيت بحل و عقد جهان را زمانه‌ايست دگر * كه پيشكار « 2 » قضا و مدبر قدر است و ازين بيت فردوسى كه در مذمت سلطان محمود گفته معنى مشير و مدير و دستور ظاهر مىشود : بيت يكى را كه سفله بود پيشكار « 2 » * ازو جز تباهى توقع مدار پيرار - يعنى سال پيش « 3 » از پار . حكيم فرخى فرمايد : بيت بدين شادى درستم دوش و امروز « 4 » * درين « 5 » انديشه بودم پار و پيرار مع الزاء پيواز « 6 » - [ بباى حطى و واو . به وزن شيراز ] مرغ عيسى باشد كه خرپيواز « 6 » نيز گويند . مثالش مولوى مثنوى فرمايد : بيت « 7 » در جهان روح كى گنجد بدن * كى شود پيواز « 6 » هم فر هماى و در فرهنگ بباى تازى « 22 » آورده . پاىباز « 8 » - همان پاى كوب مرقوم يعنى رقاص . مثالش فخر الدين گرگانى گويد : بيت گروهى با نشاط و اسب تازى * گروهى باسماع و پاى بازى پرداز « 8 » - چند معنى دارد . اول در سازنده با كسى . و متوجه شونده . و خالى كننده و از علايق فسارغ سازنده . و جلا دهنده . مثال معنى اول شيخ سعدى گويد : شعر همه روز اتفاق مىسازم * كه بشب با خداى پردازم مثال معنى دوم امير خسرو گويد : بيت بگريه گفت مرد خانه پرداز * كه اى مهمان يكدم را نواساز مثال معنى سوم سراج الدين راجى گويد : شعر دل از شغل جهان پرداز عشقست * جهان قلب ترا نه ساز عشقست مثال معنى چهارم جامع شرفنامه گويد : بيت مگر كه اين همه اكرام كرد تعليمت * سپهر لطف و كرم مكرم كرم پرداز

--> ( 1 ) اصل بىواو . ( 2 ) « س » : بيشكار . ( 3 ) « س » : بيش . ( 4 ) « س » : رستم شاد امروز ( متن از ديوان فرخى است ) . ( 5 ) « س » : وزين . ( متن از ديوانست ) . ( 6 ) « س » : بيواز . ( 7 ) كلمه از « ب » است . ( 8 ) اين لغت و شرح آن تنها در « ب » آمده است . ( 21 ) يعنى بمعنى كفش . ( 22 ) يعنى بيواز . ( و مراد شب پره است ) .